A LANGUAGE IN CRISIS -- The Written Khmer: The Problem (by CIVICUS Cambodia Theary C. Seng)

The edited version of this Commentary is published in The Phnom Penh Post on Friday, 17 Aug. 2012, and it is to give a non-Khmer reader a VISCERAL FEEL for how Cambodians read and write.

https://www.box.com/s/72f27f5eebb5d3a5df70

What is the Khmer word for 'Globaliza​tion'?

គោរពអស់លោក

គណ:កម្មការវប្បធ៌ម​បានប្រែពាក្យ :

• Desastre(disaster) =​ ហាយនភាព
• Catastrope(catasrophy) = មហន្តរាយ​

មហន្តរាយ​ធ្ងន់ជាង ហាយនភាព។: ​(See, ហ្លួ​ងនិពន្ធ​មន្រ្តី ញុក ថែម "ស័ព្ទ បារាំងប្រែជាខ្មែររបស់គណ:កម្មការវប្បធម៌ "​ កម្ពុជសុរិយា (១៩៤៩).


Globe, globalisation and universal, universalisation.

កន្លមក ជាទូទៅគេបកពាក្យ "Globe" ថា "ភូគោល" (ភូ + គោល) (see also ជួន ណាត ១៩៦៧​ ​ទ៨២៣)។ មុននេះបន្តិចគេបក "globe" ថា "ទ្វីប" (Jean Moura, Cambodgien Vocabulaire (1878) ឯពាក្យថា "universel(universal)" ប្រែជាទូទៅថា "សាកល":​(​ញ. ថែម "ពាក្យថ្មីៗ..." កម្ពុជាសុរិយា (លេខ៤ ១៩៤៩)។

ទាំង"សាកល" ទាំង "universal" មានន័យថា "ទូទៅ". មិនមានន័យថា "ភូ ឬ ភូគោល" ឬ "លោក"ទេ។​ (ចំណាំ : "ភវ:" ជាមូលសព្ទ​នៃពាក្យ " ភូ "ភូត "ភព ភាព ភាវ: "សភាវ:" សភាព "ពិភព")។


"Globalisation" គួរប្រែថា "ភូឧបនីយកម្ម" ឬ "ភូគោលូនីយកម្ម"​ ឬ "លោកូនីយកម្ម​" ឬ ​ឲ្យខ្លីស្រួលនិយាយ "ភូនីយកម្ម​" ឬ "ភូគោលនីយកម្ម" ឬ "លោកនីយកម្ម" វាសមស្របជាង។​

ម្យ៉ាងទៀត ន័យជាខ្មែរនៃ "globlisation" យើងមានយូរហើយគឺពាក្យ "លោកវុឌ្ឍិ" ឬ "លោកវឌ្ឍន៍"​ : (ទូច គឹមសឿន ​ប្រជុំពាក្យវប្បធម៌ ១៩៥៦ ទំ55)។​ ថៃគេប្រែ "globalisation" ថា "โลกาภิวัตน์​(លោកាភវឌ្ឍន៍)" សឹងដូចខ្មែរដែរ។​

សាកលភាវូបនីយកម្ម​​(សាកល +ភាវ/ភាព + ឧបនីយ+កម្ម​) វាខុសន័យ ខុសរឿង "globalisation". "សាកលភាព" មានន័យថា"ភាពទូទៅ/universality" . "សាកល" ជាសភាពគុណនាម ដើម្បីបង្កើតសភាពនាម គេធ្វើអញ្ភសកម្ម (affixation)ដោយយកបច្ចឹមស័ព្ទ​ "ភាព" ដាក់ភ្ជាប់: សាកល+ភាព = សាកលភាព។ ខ្ញុំចង់និយាយថា "ភាព"មិនមែនមកពី ភូ ឬ ភព ទេ ថ្វីបើពាក្យ ភាព ភាវ ពភ ភូ ភូត មកពីពាក្យតែមួយគឺ "ភវ: " ក៏ដោយចុះ តែ "ភាព"ទីនេះជាបច្ចឹមស័ព្ទដោយលែកទៅហើយ។​ ដូចបច្ចឹមស័ព្ទ "ធម៌" កាលណាវាជាអញ្ពសសព្ទ (ឧ. មនុស្សធម៌ សុភាវធម៌)​ វាលែងជាមាន​ន័យជា "ធម៌" ឬ "ច្បាប់" ទៀតហីយ។ ដូច្នេះ "សាកលភាវូបនីយកម្ម" ជាវេវចន:ស័ព្ទនឹង "ទូទៅឧបន័យកម្ម​ " មិនមែននឹង "ភូឧបនីយកម្ម" ទេ ។​


​ដោយលែក រហូតដល់ឥឡូវ យើងពុំទាន់មានឯកភាពក្នុងការធ្វើអញ្ពសកម្ម ក្នងការបង្កើតការណន្តនាម (affixation of causitive noun) ផង​ទេ។ កន្លងមក "គេបានបង្កើតការណន្តនាមដោយប្រើបច្ចឹមស័ព្ទបែបនេះម្តង បែបនោះម្តង "​ពោលគឺម្តងយក "កិច្ច" ម្តងយក "កម្ម"​ ម្តងយក "ឧបនីយកម្ម" ម្តង "នីយកម្ម" ។ល។​មកប្រើ ដូចជា: ប្រជាធិប្​តេយ្យូបនីយកម្ម ឬ ប្រជានុវឌ្ឍន៍ (democratisation) យោធូនីយកម្ម (militarisation) ឬ វិយោធូនីយកម្ម (de-militarisation) អាណានិគមកម្ម ឬ​អាណានិគមកិច្ច (colonisation) ជាតូបនីយកម្ម (nationalisation) ធម្មនិយាមកម្ម (nornalisation)។​ ល។


ទាំងអស់នេះយើងអាចយក បច្ចឹមស័ព្ទ "នីយកម្ម"​ តែមួយមកប្រើបានទាំអស់ ទេតើ។ វាត្រូវន័យផង ព្រោះ "នីយ" មកពីកិរិយាសព្ទ "នេតិ" (នាំទៅ នាំឆ្ពោះ)។


ឯ "ឧបនីយ" (ឧបនីយកម្ម) មានន័យថា "យកមកជិត" គឹវាមិននាំទៅណាទេ។​ ខុសន័យ ខុសដៅ ហើយវាវែងជាង "នីយកម្ម" ទៀតផង។​ ហើយដោយសារ វាជា​សព្ទដែលផ្តើមដោយស្រ: "ឧ" កាលណាយកវាប្រើជាបច្ចឹមសព្ទ ត្រូវធ្វើសន្ធិ ភ្ជាប់ស័ព្ទណាដែលមានស្រ:ខាងចុង ឧ. : យោធូបនីយកម្ម (យោធា+ឧបនីយកម្ម)(militarisation) ឧស្សាហូបនីយកម្ម ​ (ឧស្សាហ + ឧបនីយកម្ម) Industrialsation): (Keng Vannsak, Principes de creation des mots nouveaux, (1964).

អស់លោក គណៈកម្មការ​បង្កើត​ពាក្យ​និង​កម្ចីពាក្យ គួរកែរឲ្យត្រូវ ហើយ ធ្វើ "ឯកភាពនីយកម្ម"​ ការប្រើបច្ចឹមសព្ទ និង​ អញ្ភសស័ព្ទ ដូចលោក កេង វ៉ាន់សាក់បានចង្អុលប្រាប់មកនោះហើយ។​


ទូច បូរ៉ា

Pali Revival and Survival in Cambodia

Sunday, 20 May 2012
By Eisel Mazard
Originally posted at: http://a-bas-le-ciel.blogspot.ca/2012/05/pali-revival-and-survival-in-cambodia.html

(1) This is a short notice on some of the things that make the comparative study of Pali and Cambodian so rewarding, and also a few reflections as to why it is now so rare.

(2) Take a look at the illustration. This is a nanoscale study of just two lines of Pali that equate to three lines of Cambodian text in translation. Several different language asymmetries arise from this comparison.

Some obvious asymmetries are set out in the table forming the bottom half of the illustration --and these can be seen by someone understanding no language except English.

In some cases, the Khmer-script spelling is identical in the Pali and the (verncaular) Cambodian, but with a wildly different pronunciation:
• [Pali] paṇḍita ☛ បណ្ឌិត ☛ [Khmer] bąndüt
In other cases, you have the conflation of multiple Pali words in one verncaular Khmer spelling, as is noted with:
• [Pali] bāla & vāla ☛ ពាល ☛ [Khmer] piel

Some of the other asymmetries require some knowledge of the languages involved to detect.

You might notice that Khmer ស្លាប់ does indeed have the vowel marker for long ā after the first two consonants, but, nevertheless, it is quite necessary for this to be Romanized with a short aˑ (explicitly marked as sláˑp; the symbol after the á [ˑ] is the I.P.A. standard for indicating a short vowel, bearing the awkward technical name of "the triangular half-colon").

"Cambodian Alphabets" (1860) by Henri Mouhot

Dear KI-Media Readers,

Please find below a copy of "Alphabets Cambodgiens" ("Cambodian Alphabets") recorded by Henri Mouhot in 1860. The compendium below provides a window to Cambodian writing from that period, as well as transcripts from stone inscriptions from Angkor Wat and elsewhere. Mouhot was honest to note that inscriptions he copied from Korat and elsewhere were of Khmer origin. I hope you will enjoy reading them as mush as I do.

Sincerely,

Heng Soy

Who is Henri Mouhot?

(Source: Wikipedia)

Early life

As a young professor of philology Mouhot spent at least 10 years of his life working as a language tutor in Russia. He traveled throughout Europe with his brother Charles, studying photographic techniques developed by Louis Daguerre. In 1856, he began devoting himself to the study of Natural Science. In 1856 he married a descendant, likely the grand-daughter, of Scottish explorer Mungo Park. Upon reading "The Kingdom and People of Siam" by Sir James Bowring in 1857, Mouhot decided to travel to Indochina to conduct a series of botanical expeditions for the collection of new zoological specimens. His initial requests for grants and passage were rejected by French companies and the government of Napoleon III. The Royal Geographical Society and the Zoological Society of London lent him their support, and he set sail for Bangkok, via Singapore.

Expeditions

From his base in Bangkok in 1858, Mouhot made 4 journeys into the interior of Siam, Cambodia and Laos. Over a period of 3 years before he died, he endured extreme hardships and fended off wild animals, to explore some previously uncharted jungle territory.

Khmer studies at Ohio University

http://www.youtube.com/watch?v=tJgKSnYy880

"រ" ដូរ "ហ"​​ ?

គោរពអស់លោក

អនុញ្ញាតសុំបន្ថែមបន្តិចទៀតលើសម្មតិកម្ម​លោកអ៊ំ សារ៉ាវុធ។

ដូចខ្ញុំបានពោលពីមុន​មកនៅក្នុងវេទីការនេះ ភាសាយួន (ចិន សៀម/លាវ)​ជាភាសាព្យាង្គឯក (monosyllabic language)​ គឺ ពាក្យមួយពុំមានព្យាងពីរទេ ឯខ្មែរជាភាសាពហុព្យាង្គ គឺពាក្យមួយអាចមានព្យាង្គពីរ បី បួន(តែកម្រ)។ ពាក្យមួយព្យាង្គពី​ បី ដូចជា :- កន្ជូញ រលាស់ ចិញ្ចឹម រនាស់ កន្តេះឡង់ កន្ទុំរុយ សញ្ចេតនា ។ល។

យួនមិនចូលចិត្ត " រ " ​​ទេ។ ពាក្យកម្ចីមាន "រ"ដើមនឹងត្រូវប្តូរទៅ​ "ហ" (ចិនក៏អញ្ចឹង ដែរ)។ ខ្មែរក្រោម("ស្រុកយួន"ខាងត្បូង)ទទួលចម្លងយួនមុនអ្នកភ្នំពេញ ក្រោយមករាលពីស្រុក យួនចូលមក​តាម​ខេត្តខាងកើតខ្មែរ រហូតដល់ភ្នំពេញ: (see generally, Thach Noc Minh, "Monosyllabisation in Kiengiang Khmer", in Mon-Khmer Studies (MKS) 29:81-1995; Thach Noc Minh "Khmer Phonolgy in the Mekong Delta" (1985); and Tran Van Luan, "Khmer Phonolgy"(1974)); Naraset, "on the r > h shift in Phnom Penh Khmer" (MKS 24); Naraset, "A Note on Colloquual phnom penh Khmer"Noss, R, "\R\ in two modern Khmer Dialects (1966).

ប្តូរនិងបង្រួញទូទៅ:-

ប្តូរ រ ទៅ ហ

រៀន​ - ហៀន
រាប់ - ហ៊ាប់
រីក - ហ៊ីក
រាំ - ហ៊ុំ

ព្យញ្ជនះខ្យល់ធនិត(aspirated consonants)

ស្របក់ ទៅ​​ ស្បក់
ប្រឡង - ផ្លង

ព្យញ្ជនះរលាស់/រលាក់​(trill consonants)

ក្រ ទៅ ក
ក្រៅ ​ - កៅ
ស្រែ - សែ
ជ្រាត់ ​ - ជាត់
ស្រួច ​​​ ​​ - សួច
ស្រួល - សួល
ស្រា - សា

ព្យាង្គឯកូបនីយកម្ម (monosyllabization) ដោយ diphthongization ឬ monophthongization :-

ជញ្រ្ចាំ​ - ច្ហាំ(hcham)
ចង្រ្កាន - ក្ហាន​(hkan)
រមាស់ - ហ្មស់(hmas)
បង្រៀន - ប្ហៀន(bhean)
រលក - ហ្លក(`hlok)
របូត - ហ្បូត(hbot)

(ឧ រកស្រែដកច្រាច់ឲ្យជ្រូកច្រាស់ > ហូសែដកច្ហាច់ឲ្យច្ហូកច្ហាស់)

អង្គុយ - គុយ
នំបញ្ចុក​ - នំចុក
ចិញ្ចឹម - ចឹម
កំបិត - បិត
អំបិល - បិល

ដោយភាគច្រើន ក្នុងបណ្តាញផ្សាយ អ្នកពិធីករវិទ្យុ​ ទូរទស្សន៍ជាអ្នកភ្នំពេញ ការរាលឆ្លង(យួន)​នេះ (រួមទាំងសំនៀង Vietnamese/Chinese modified/adapted accent ផង) មានល្បឿនគួរឲ្យកត់សំគាស់ក្នុងរយ:ពេល១០ក្រោយនេះ។​

ទូច បូរ៉ា

ភាសាខ្មែរ​នៅតែមាន​ឥទ្ធិពល​និងប្រើប្រាស់​ប្រចាំថ្ងៃ​ទូទាំង​ឧបទ្វីប​អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ប្រាសាទនេះ​មានឈ្មោះថា វត្តភូ ជាប្រាសាទ​ខ្មែរ​សតវត្សរ៍ទី១១​ ឥឡូវស្ថិត​នៅក្នុង​ប្រទេស​ឡាវ។ ឥទ្ធិពល​ភាសាខ្មែរនៅ​ឧបទ្វីប​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​ជាការពិត ហើយ​នៅថ្ងៃមួយ​អាចនឹង​ក្លាយជា​ឧបករណ៍​ដើម្បី​សិក្សាផ្នែក​ដែលពុំមាន​សរសេរនៃ ​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ក្នុងតំបន់នេះ​ផងដែរ​។ រូបថត សហការី

សំណេរ​អក្សរខ្មែរ​អង្គរបុរី K600 ដែលជា​សំណេរ​ដំបូង​បំផុត​នៅក្នុង​ភាសាខ្មែរ​នៅឆ្នាំ​៦១១ ក្រោយ​គ្រិស្តសករាជ​។ ភាសាខ្មែរ នៅតែមាន​ឥទ្ធិពល និង​ប្រើប្រាស់​ប្រចាំថ្ងៃ​នៅ​ទូទាំងឧបទ្វីប​អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ សហការី

Thursday, 12 April 2012
Stuart Alan Becker
The Phnom Penh Post

ភ្នំពេញ: ទីសក្ការ ប្រាសាទ​បុរាណ និង​សិលា​ចារឹក​ខ្មែរ មាននៅ​ពាសពេញ​ព្រំដែន​តំបន់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​នាសម័យ​បច្ចុប្បន្ន ហើយ​សក្ខីភាព​រូបវ័ន្ត​ទាំងនេះ​សុទ្ធតែជា​ភស្តុតាង​បង្ហាញពី​ឥទ្ធិពល​របស់​អារ្យធម៌​ខ្មែរ​ទៅលើ​ប្រទេស​ជិតខាង។ វាក៏មាន​បាតុភូត​ដែល​គេមិនសូវ​ដឹងឮ​ដើម្បី​គាំទ្រ​សក្ខីភាព​ជារូបវន្ត​ទាំងនេះ​ផងដែរ គឺ​ភាសា។ ឥទ្ធិពល​មិនគួរឲ្យ​ជឿ​ដែល​ភាសាខ្មែរ​មានទៅលើ​ភាសា​នានា​នៅ​ឧបទ្វីប​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​នៅ​ពុំ​ទាន់​ត្រូវ​បាន​សិក្សា​ឲ្យបាន​ដិត​ដល់​នៅ​ឡើយ​ទេ ប៉ុន្តែ​តាមតែ​យើងមើល​ឃើញ វាជា​មធ្យោបាយ​មួយ​ដើម្បី​រំឭក​ឡើង​វិញ​នូវ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​នៃ​ឧបទ្វីប​នេះ។

ដូច​ផ្លេក​បន្ទោរ

ខែ​មេសា ឆ្នាំ ២០០៨៖ គ្រូបង្រៀន​ភាសាខ្មែរ​នៅសាលា​បឋមសិក្សា​មួយ​នៅ​ខេត្ត​សុរិន្ទ​ប្រទេស​ថៃ​ម្នាក់ បាន​សម្រេច​ចិត្ត​បង្រៀន​អក្សរ​ខ្មែរ​ដល់​ជនជាតិ​របស់ខ្លួន។ គ្រូបង្រៀន​ម្នាក់នោះ គឺ លោក ជ័យ មង្គល​។ លោក ថា ជនជាតិ​ខ្មែរ​រស់នៅ​ថៃ​កំពុង​តែសាប​រលាប ហើយ​មនុស្ស​ជំនាន់​ក្រោយ​ដែលពុំចេះ​ភាសាខ្មែរ​នឹងមិនអាច​ផ្ទេរភាសា និង​វប្បធម៌​របស់​ពួកគេ​ទៅដល់​អ្នកជំនាន់​ក្រោយ​ទៀត​ឡើយ។

ដំបរ & ​ដំបក & ដណ្តប់

អរគុណលោកសាស្រ្តចារ្យសុធារ៉ាដែលបានចង្អុលបព្ហាញពាក្យ "បរ"(បួន)នេះក្នុងសិលាចារិក​​​អង្គរ។​នេះសំខាន់ណាស់។

ជាទូទៅក្នុងអក្សរសាស្រ្តខ្មែរក្រោយអង្គរ យើងសរសេរ "ប", "ដំប" (៤)​ដោយ​អត់​​​"រ"។​​ ​​ឥឡូវ​ គួរដាក់ "រ" វិញ។​


រង្វាស់ផ្លែឈើ

៤ផ្លែ = ១ដំបរ(៤)
១០ដំបរ = ១ផ្លូន(៤០)
១០ផ្លូន = ១ស្លឹក(៤០០)

រង្វាស់ស្លឹកឈើ

២សន្លឹក = ១ស្នើ
១០ស្នើ = ១ដំបក(ត្របក)(២០សន្លឹក)

រង្វាស់វល្លិ៍​ឈើ

២០ដើម​ = ១ចន្ទាស
១០ចន្ទាស = ១ក្រពើ(២០០ដើម)
១០ក្រពើ = ១ក្រមាល់(២០០ដើម). ​
...... ឯឫស្សី​ ១ក្រមាល់ = ៣០ដើម

ដន់ ដណ្តប់

តាមលោកសាស្រ្តចារ្យ Philip Jenner (1976), “Les Noms de nombre en Khmer“, សន្ធានសព្ទ​"ដន់"គ្មានទេក្នុងភាសា​​ខ្មែរ។ ​ឯពាក្យ "ដណ្តប់" គ្រាន់​តែ​ជាសព្ទ​កម្លាយពី "ដប់"។

តាមយោបល់ខ្ញុំ​ លោកសាស្រ្តចារ្យនិយាយនេះមិនត្រូវទេ។ "ដន់"ជាសន្ធាន​សព្ទពេញរបស់វា មានន័យថា"និង" ឬ "ជាមួយ"​ហើយខ្មែរប្រើវាជាសន្ធាន​សព្ទ(conjunction) តាំងពីមុនអង្គរមកម្លេះ។ ឧ. សិលាចារិក(បុរេអង្គរ) (K.៧៦) មានសរសេរថា "ប្លេ វេរ ទងតប តន្លោង្ង " (ផ្លែ ពីរ ដណ្តប់ តម្លឹង = ១២ផ្លែ ១តម្លឹង); ហើយសិលាចារិកអង្គរ ​(K. 389) សរសេរថា "​​បិ​ ទនតប "​ (បីតណ្តប់​​ ឬ បីនិងដប់(១៣)។

យើងនៅតែប្រើអញ្ចឹងរហូតដល់ឥឡូវ។

ដោយឡែក លោកគ្រូអ៊ុំ​ សារាវុធក្នុងអត្ថបទលោក​៉តើយើងអាចកែកំខុស យើងបាន​ឬទេ៉​​(២០១០) លោកថា "ដណ្តប់" ពីបុរាណកាល(តាមខ្មែរនៅ​រស់នៅ​ស្រុកឆកនិងស្រុកកំបុតនៃប្រទេសភូមាដែលពីបុរាណជាផ្នែក១នៃស្រុកខ្មែរ) ជាមេគុណទេ...

"ដប់ប្រាំ និង ប្រាំដណ្តប់​ ដប់ប្រាំមួយ និង ប្រាំមួយដណ្តប់។​ ... តាមពិត ដប់ប្រាំ(១៥)និងប្រាំដណ្តប់(៥០)មិនដូចគ្នាទេ ពីព្រេះ​ដណ្តប់​(១០)វាជាមេគុណនឹងប្រាំ(៥)។ដូចគ្នានឹងពាក្យសៀម 'សិប ' ជា​មេគុណនឹងហា (៥)​​​ រួចសំរេចរូបជាហាសិប (៥០) " ។

លោកបន្ថែមថា "ពេលដែលយើងរាប់ដល់លេខ២៩យើងក៏លោតមកដល់​ពាក្យ​សៀម សាមសិប(៣០)សែសិប(៤០)ហាសិប(៥)ហុកសិប(៦០)ចិតសិប(៧០)ប៉េតសិប(៨០)កៅសិន(៩០)" (see attached Um Saravuth's paper)

ពិតណាស់ពាក្យថា ​សាមសិប​(៣០)​ សែសិប(៤០) ហាសិប(៥0) ហុកសិប(៦០) ចិតសិប(៧០) ប៉ែតសិប(៨០) កៅសិប(៩០) ​ខ្មែរខ្ចីពីសៀមៗចងការ(ខ្ចី)ពីចិនទៀវចូវ​មក​វិញ។​ ចិនទៀវចូវ​ :- សាមអិ (៣០)​ សែអិ(៤០) ប៉ែអិ(៨០) ​កៅអិ(៩០)​។ល។

បើសិនជា បីដណ្តប់ជា៣០ បួនដណ្តប់៤០​ ប្រាំដណ្តប់​៥០ ប្រាំមួយដណ្តប់(៦០)​​ ប្រាំបួន​ដណ្តប់(៩០) នេះយើងបានរកឃើញលេខដែលយើងបាន​បាត់មកវិញហើយ​ យើងគួរយកវាមកប្រើវិញទៅ ដោយ "ហៅសាមសិប(៣០)" ថា "បីដណ្តប់" - "កៅសិប(៩០)"​ថា "ប្រាំបួន​ដណ្តប់" វិញ។​​ហើយជួន សាមសិប-កៅសិប​​ ​ទៅសៀមវិញ​។

ប៉ុន្តែខ្ញុំក្រែងថាវាមិនអព្ចឹាង​​ ​​ញ្រេះតាមសិលាចរិកមិនច្បាស់ថាបែបហ្នឹង​ដូចខ្ញុំបានពោលខាងលើ។ យើងគួររាវបន្តទៀត។

ទូច បួរ៉ា


http://www.box.com/s/064190f4f303371ca929

សេចក្តីវែកញែក អំពីពាក្យខ្មែរ

អស់លោក:

អនុញ្ញាតឲ្យខ្ញុំ​ធ្វើវិវេចនកម្ម​(Review​) បន្តិច។​​​​ខ្ញុំ​បានឃើញពាក្យ "ថ្មី" ដែល គណះ កម្មាធិការ ជាតិ ភាសាខ្មែរ (​គជភខ) បានអនុម័ត ហើយ ចេញក្ន​ង ប្រតិ្តបត្រ គណះកម្មាធិការ ជាតិភាសាខ្មែរ/​​Bulletin of the National Commission of Khmer Language, No. 3. Vol. 3 (2010)។ http://www.iric.gov.kh/index.php?page=documentation&mcat=cat4&scat=cat9

​​​ឃើញមានខ្ចោះ​ច្រើន តែពេលនេះខ្ញុំ​យកពាក្យ៥មកជជែកសិន:

១. Arms race/ ការរត់ប្រណាំងសព្វាវុធ. ​ទំ.៣៥

ការ​បកប្រែ Arms race ​ត្រង់ៗថា "​​ការរត់ប្រណាំងសព្វាវុធ​" ​ មិនត្រូវទេ។​ ពាក្យ "race" មិនមែន "run/រ់ត់" . Raceទីនេះស្មើនឹងពាក្យ "compete" ​ប្រែថា្ "​​​ប្រជែង(គ្នា)"។​​​​យើងមាននិងបានប្រើពាក្យថា "ប្រជែងសព្វាវុធ​" ឬ "ការប្រណាំងប្រជែងសព្វាវុធ" យូរមកហើយ។ គួររក្សា "ប្រជែងសព្វាវុធ​"​​​ វិញទៅ។

២. colony/colonie/ ទឹកដីអាណានិគម.​ទំ.៤០

ពាក្យថា​ colony/colonie ខ្មែរយើងមាននិងបានប្រែពាក្យនេះថា "អាណានិគម" យូរមកហើយ។ រាល់វចនានុក្រមបារាំង-ខ្មែរៗ-បារាំងបក colony/colonie ថា អាណានិគម។ វាមានន័យគ្រប់គ្រាន់ហើយ មិនចាំបាច់ថែម "ទឹកដី" ទៀតទេនាំសាំ។

ថៃប្រើ "อาณานิคม" ដែរ(​អានថា​ អាណានិគម) សំរាប់​ "colony/colonie" គេប្រើមុនខ្មែរ។ ​​​

អាណានិគម = អាណា+និគម;​ "អាណា ​"​ ពាក្យបាលី (ពីសំស្រ្កឹត​ អាជ្ញា​) ប្រែថា​ អំណាច ​ការគ្រប់គ្រង ​ឱ. អាណាខេត្តឬ(រាជា)អាណាចក្រ គឺខេត្តនៅក្ន​​ងអំណាចគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាល១ ឬ "អំណាចដែលប្រព្រឹត្តនៅក្ន​ងមួយជុំខេត្តដែនដូចជាកង់រទេះ​នៃការគ្រប់គ្រងប្រទេសមួយ"។​ ឯ "និគម"​ជាពាក្យបា.និងសំ.មានន័យថាប្រជុំភូមិ ស្រុក ឬ តំបន់ ​(សម័យបូរាណខ្មែរប្រើពាក្យនេះជំនួសឲ្យពាក្យ​ "សង្គម"​ដែរ ឱ. សូត្រនិគម ​គឺនិគម/សង្គមនៃពួកវណ្ណះសូត្រ )

៣. creole/créole/béké/បេកេ ទំ.៤៦

ពាក្យ "បេកេ"​ នេះគជភខ​​ប្រែថា/អក្ខរវិធិពីពាក្យបារាំង Béké។ ​​តាមពិត​ ពាក្យ ​​​Béké ​ឬ créole​​ ជាពាក្យបារាំង​ទាំងអស់។​ "The English term 'creole' comes from French créole, which is cognate with the Spanish term criollo and Portuguese crioulo, all descending from the verb criar ("to breed" or "to raise"), ultimately from Latin creare ("to produce, create"). The specific sense of the term was coined in the 16th and 17th century, during the great expansion in European maritime power and trade that led to the establishment of European colonies in other continents"; see also " Creole Pioneers" in Ben Anderson, Imagined Communities (1991) p.47

ខ្មែរស្គាល់ពាក្យ créole​​/ក្រេអូល មុនពាក្យ Béké ។សឹង​រាល់វចនានុក្រមបារាំង-ខ្មែរៗ-បារាំងកន្លងមក យើងបក créole​​ ថា ក្រេអូល (មើល Im Prum and Franklin Huffman, វចនានុ.អង់គ្លេស-ខ្មែរ (១៩៧៨)ទំ១៤១; វចនានុ.បារាំង-ខ្មែរ​ ២០០២ ទំ២៧៥។​​​​ មិនមាន​ Béké ទេ។

ដូច្នេះគួររក្សា​"ក្រេអូល" សំរាប់ពាក្យទាំងពីរ - Créole​​ និង Béké ទៅ​ ជៀសវាងច្រឡំ។

៤. ​Chott​/ឆុត.​ទំ.៤៤

"Chott​​" ជាពាក្យ​អារ៉ាប់ شط (šaṭṭ)​ ​ពាក្យនេះ អង់គ្លេស​អានតាមបារាំងថា​ "ស្ហត្ត/shott"។ មិន "ឆុត" ទេ ។​ តាម

និយាមអក្ខរវិធី/norm of transliteration គួរសរេសរថា​ "ស្ហត្ត" គឺ ស្ហ​+ត+ជើងត ព្រោះថា​​ chott មានតពីរ/tt ខាងចុង។

​ដូចយើងសរសេរ/ធ្វើអក្ខរវិធី Dollar ទៅ "ដុល្លារ"​​ ឬ​ ពាក្យ​បាលី "chett" យើងសរសេរថា​ " ចិត្ត" អញ្ចឹងដែរ។

៥. ជំនួយស្មារតី​ (aide-mémoire ) ​ទំ.៣៩

ពាក្យ "aide-mémoire" បានក្លាយជានាមអង់គ្លេសដែរ វាមានន័យពីរ​(1) "a memory-aid; a reminder or memorandum, especially a book or document serving this purpose; (2) (in diplomacy) a general term for a document circulated in a meeting or summit for discussion purposes (also termed a non-paper)". ដោយ​ aide-mémoire/វាសំដៅលើឯកាសារ ​​គួរថា "សារណា ឬ ​ក្រាំងចំណាំ " ទៅដឹង?។

(ពាក្យ "សៀវភៅ"(សៀវ+ភៅ) ​ជាពាក្យចិនដែលយើងcoinedយកនិងប្រើពីស.ត. ទី១៨មក។មុនយើងប្រើពាក្យ "ក្រាំង" ឬ​ "តម្រា" សំរាប់ "សៀវភៅ/Books")

........
បរ និង ​រ៉ែ​

ពាក្យ "បរ " (mine) ជាពាក្យខ្មែរ ឯ ​" រ៉ែ " (mine) ជាពាក្យសៀម​។ ពីបុរាណ​យើងហៅ​ស្រុក ប៉ៃលិនថា"បរត្បូង"ក្រោយ​ មកបរប៉ៃលិន (បរកែវ​​(gem mine) បរយាដា)។ វចនានុក្រមខ្មែរ របស់ជួនណាត(១៩៦៨)និង វចនានុក្រមអក្ខរាវិរុទ្ធខ្មែរ​​ថ្មី នៃរាជបណ្ឌិតសភាមិនមានពាក្យ បរ​ ទេ​ តែមានពាក្យ រ៉ែ សៀម​ទៅវិញ។

Your floor, Lok Meng.

ទូច បូរ៉ា

Regional unity 'lies in sharing languages'

THE WRITE STUFF: A writing exercise in Khmer at the archaeology faculty of Silpakorn University.

BEST-SELLER: Above, Sar Mon, a Cambodian book vendor, shows a popular collection of Thai-Khmer language books. Top, a greeting card distributed to participants at an Asean summit in Hua Hin. PHOTOS: NAUVARAT SUKSAMRAN, JETJARAS NA RANONG AND SOMCHAI POOMLARD

Spurred by the approaching Asean Community in 2015, Thai is proving popular in nearby countries and the government here has initiated a multilingual programme in a few border area schools, but its expansion is hampered by a shortage of trained language teachers

11/03/2012

Tunya Sukpanich

Bangkok Post

There has been a great deal said about the need to improve English-language skills ahead of the formation of the Asean Economic Community in 2015, but much less emphasis is put on communication between members in their native languages. While English is indispensable as a common international language, a multilingual approach also has clear advantages for building regional understanding and relations.

According to research released in January by Chulalongkorn University, in addition to English, people in Cambodia, Laos, Vietnam and Myanmar are interested in studying Thai. Many Thais also express interest in learning regional languages to promote cultural understanding.

Consequently, in 2010 the government initiated a multilingual programme in border area schools at the Mathayom (Grade 6-12) level to teach the Lao, Khmer, Myanmar and Vietnamese languages. But a shortage of teachers skilled in these obstacles is preventing the programme from expanding.

គូថ គូទ គូធ មួយណាត្រូវ?

បើតាមវចនានុក្រម សម្តេចសង្ឃរាជ ជួនណាត៖

• គូថ ឬ គូធ សំដៅ ទៅលើ អាចម ឬ អាចម៏ ដូច ជា អង្គុយ បន្ទោគូថ ក្នុង បង្គន់

• គូទ គឺជា អវយវៈ ត្រង់ចំណែក កាយខាង ក្រោយជិត វច្ចទ្វារ

ដូច្នេះ ដើម្បីកុំឲ្យច្រឡំ គួរប្រើពាក្យ តពោក ឬ ត្រពោក ជំនួស ពាក្យ គូទ ដូចជា អ្នកបាត់ដំបង ទៅក៏ ស្រួល ម្យ៉ាងដែរ៖

ដាក់តពោក អង្គុយអន្យ៉ាយ គ្នាសិនទៅ!

ជូនស្រីនាងទៅជុះ (បងបាញ់អង្កែបត្រង់!) ដោយខុងខុយ

http://www.youtube.com/watch?v=UPxBFaKI9xs

Sh*t Cambodian Folks Say

This following video was submitted to Khmerican yesterday and now reached 10k hits. Viewer's discretion is advised.

http://khmr.cn/sh-t-cambodian-folks-say

http://www.youtube.com/watch?v=7r0nch733Ow

Difficulties of teaching Khmer language in Surin Province, Thailand

http://www.youtube.com/watch?v=iOBjT_UcEdg

Dear All,

The video above is about teaching Khmer in government school in Surin province. However, the school principals have shut down both classes at Phum Si Chruk and Phum Pun, he said Thailand and Cambodia are fighting so he'd better shut down the school.

Thanks
--
"Rights in education also means the right to language"

Chaimongkol Chalermsukjitsri
សមាគមខ្មែរស្រិន្ទ្រ
Center for Khmer Surin Studies (CKSS)
P.O.Box 27. Surin City, Thailand.
http://www.khmerinthailand.org
Email: cheymongkol@gmail.com; khmersurin@gmail.com
Phone 0875815514, 0881044474


https://www.paypal.com/cgi-bin/webscr?cmd=_s-xclick&hosted_button_id=1424016

"Kampuja and Khmer" - By Preap Chanmara

Preap Chanmara (October 2011), "Kampuja and Khmer", Khmerenaissance, No. 32.
Originally posted at: http://www.khmerenaissance.info/excepts_linguistics/32_kampuchea_khmer.html


http://www.box.net/shared/pmkcp8ceh0tpetd779iz

Comment: A Language in Crisis - A reply by Kok Sap

ថ្ងៃទី២១ ខែ កញ្ញា​ ២០១១

Previous regimes bitter experiences scarred Khmer identity and spirit but the current regime finished off Khmer dignity and hope.

យោង: ពេលថ្មីៗនេះដោយបានឃើញនិង​អានអត្ថបទ​’ A Language in Crisis’ របស់​អ្នកនាង សេង ធារី ដែល បាន​ចុះផ្សាយតាម​សារពត៍​មានភ្នំពេញ​ប៉ុស្ត​និងចង់​ចូល​រួម​ចំ​ណែកក្នុងការបកស្រាយក្នុង ការយល់ ច្រឡំ​ខ្លះ​ៗ​របស់នាងទៅលើភាសានិងពាក្យខ្មែរប្រើប្រចាំថ្ងៃមួយចំនួន។

ដំបូងខ្ញុំសូមជម្រាបថាទោះជាខ្ញុំអាចមានលទ្ធភាពអាន សរសេរ និយាយស្ដី ឬ យល់ដឹងភាសាបរទេសមួយចំនួន​តូច​បន្ថែម​លើភាសាដើម​កំណើតរបស់ខ្ញុំជា​ខ្មែរក៏ដោយចុះ ក៏ខ្ញុំ​នៅមានការគោរព​ស្រ​ឡាញ់​និង​ចៀសមិន​វាយ​បន្ថោកតម្លៃ​​ភាសាខ្មែរដែលជាព្រលឹងធំរបស់​ដូនតារបស់​ខ្ញុំ​បាន​ទេ។ទង្វើរបស់ខ្ញុំនេះ​គឺមិនចង់ឲ្យ​អ្នកនាងនិង​ពពួក​អ្នកខ្មែរក្រោយៗ​វ ាយនិងឲ្យ​តម្លៃខ្ពស់ដល់ភាសាបរទេសខ្លាំងពេក។

ហើយពាក្យដូចអ្នកនាងបានយល់ខុសថាជាពាក្យអាសុគ្រាមនិងមិនពិរោះត្រចៀក​​ដូចមាន ភ្ជាប់ ខាង​ក្រោម​នេះ។

Reply to Mr. Sokhavy's question on the Khmer language - By Ven. Hok Savann

The origin and developmen​t of /kra-/ and /ka-/ words in Siamese Thai [-48% were borrowed from Khmer words?]

Siri-Aksornsat, P. (1996), "The origin and development of /kra-/ and /ka-/ words in Siamese Thai", in The Fourth International Symposium on Language and Linguistics, Thailand Institute of Language and Culture for Rural Development, Mahidol University.

http://www.box.net/shared/nbi8utopzkdprpdpbk96

Khmer writings of concern - Op-Ed by Salen Sy

Cambodia’s Khmer Language Debate

Theary Seng and Supote Prasertsri

26 August 2011
On Air Highlights
ABC Radio Australia

A debate is stirring in Cambodia about the continued viability of the Khmer language. It started with a commentary that the Khmer language is in crisis and in fact, dying.

Theary Seng, founding president of the Center for Cambodian Civic Education, wrote in the Phnom Penh Post that spoken Khmer is often either crude or highly stylised, while written Khmer has not been updated for modern times.

The comments triggered controversy and heated discussion in the country and in Cambodian communities abroad, including from Professor Supote Prasertsri, formerly with UNICEF (Thailand) and UNESCO (Cambodia) as an education expert and now an advisor to a number of civil societies in Cambodia.

Presenter: Adelaine Ng

Speakers: Theary Seng, founding president of the Center for Cambodian Civic Education; Prof Supote Prasertsri, former education specialist at UNICEF (Thailand) and UNESCO (Cambodia)

Click the control below to listen to the debate:

Click here to listen or download the debate in MP3

"Moral Crisis" - Op-Ed by B. Boy